ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
1801 — 1850

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ
Αλέξης Πολίτης

ΣΥΝΤΑΚΤΕΣ
Παναγιώτης Αντωνόπουλος, Βασιλική Παλαιοχώρη, Αλέξης Πολίτης

συνεργασία
Ηρώ Βαμβακίδου

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Στόχος του ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟΥ είναι να απογράψει συστηματικά σε χρονολογική σειρά όλα τα νεοελληνικά ποιήματα, εκδεδομένα ή ανέκδοτα, επώνυμα ή ανώνυμα (και τα δημοτικά τραγούδια), ακόμα και όσα συντέθηκαν στο αρχαίο ιδίωμα, τα οποία έχουν γραφτεί ή εκδοθεί από Νεοέλληνες (ή από ξένους, που απευθύνονται όμως στο νεοελληνικό κοινό) κατά το παραπάνω διάστημα. Όπως θα δει αμέσως ο χρήστης, τα χρονικά αυτά όρια διευρύνθηκαν, αλλά για τα χρόνια της διεύρυνσης η καταχώρηση στηρίχτηκε σε δειγματοληπτικές, τυχαίες και όχι εξαντλητικές αναζητήσεις, που κρίθηκε σκόπιμο να μην παραλειφθούν.

Ωστόσο το επίρρημα «συστηματικά», όπως επίσης θα διαπιστώσει ο έμπειρος χρήστης, δηλώνει περισσότερο την πρόθεση παρά το αποτέλεσμα. Ορισμένα λήμματα απλώς βιβλιογραφούνται, δίχως να έχει προχωρήσει η αναλυτική τους παρουσίαση είτε γιατι τα έντυπα ήταν δυσπρόσιτα είτε επειδή έληξε ο χρόνος· και επιπλέον δεν επιχείρησαν να αναδιφήσουν τις εφημερίδες της εποχής, ενώ και τα περιοδικά πρέπει να παρουσιάζουν αρκετά κενά, που θα είναι βέβαια πολύ μεγαλύτερα σε ό,τι σχετίζεται με τα χειρόγραφα ποιήματα. Πλήρης, άλλωστε, βιβλιογραφία δεν μπορεί, έτσι κι αλλιώς, να επιτευχθεί. Ελπίζουμε ότι περί το τέλος του 2009 θα εμφανίσουμε έναν πληρέστερο κατάλογο, καθώς οι συντάκτες του προγράμματος έχουν ήδη εντοπίσει αρκετά κενά – αυτός όμως δεν ήταν λόγος να καθυστερήσει κι άλλο η εμφάνιση του ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟΥ στο διαδίκτυο.

Το ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ είναι διαρθρωμένο με τρεις τρόπους, ώστε να διευκολύνεται η χρήση-του.

ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Ο πρώτος κατάλογος

ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ

περιλαμβάνει όλα τα λήμματα σε χρονολογική τάξη· όνομα του συγγραφέα ή του συντάκτη (αν πρόκειται για έργο που περιλαμβάνει περισσότερους από έναν συγγραφείς, ή αν ο συντάκτης είναι πολύ πιο γνωστό ή χαρακτηριστικό πρόσωπο). Στο τέλος-του ακολουθούν τα αχρονολόγητα, που τα περισσότερα είναι χειρόγραφα, εκδομένα σε μεταγενέστερη εποχή, και δύο σύντομα παραρτήματα: το πρώτο περιλαμβάνει την περιγραφή ορισμένων φιλελληνικών φυλλαδίων, σχετικών οπωσδήποτε με τη νεοελληνική ποίηση, στα οποία όμως δεν συναντάμε νεοελληνικά κείμενα (εκτός από κάποιες αναδημοσιεύσεις) –είναι δηλαδή, κατά κάποιο τρόπο, αρνητικά δελτία, που μπορεί όμως να ενδιαφέρουν– και στο δεύτερο αναδημοσιεύονται δυο-τρία δυσπρόσιτα κείμενα.

Ακολουθούν πέντε κατάλογοι όπου τα λήμματα του ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟΥ επιμερίζονται σε οκτώ ειδολογικές κατηγορίες, επίσης χρονολογικά καταταγμένες:

1. ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ Ή ΑΥΤΟΤΕΛΩΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

2. ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΑΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ (ή ενταγμένα σε άλλα έντυπα ή σε μονόφυλλα, καθώς και μικρά ποιητικά φυλλάδια αυτοτελή)

3. ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ (αυτοτελείς, ή σε τόμους και περιοδικά)

4. ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΜΜΕΤΡΑ

5. ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΕΜΜΕΤΡΩΝ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

6. ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (αυτοτελώς εκδομένες, ή σε περιοδικά και έντυπα)

7. ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ ΛΑΪΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

8. ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ (και μεταγενέστερες εκδόσεις τους)

Εννοείται ότι ορισμένα έργα έχουν σύμμικτο χαρακτήρα, περιλαμβάνουν δηλαδή και πρωτότυπα και μεταφρασμένα ποιήματα, ή και θεατρικά και ποιήματα: τα έργα αυτά ταξινομήθηκαν στους επιμερισμένους καταλόγους σύμφωνα με την κυριότερη μορφή-τους.

Όταν λοιπόν ο χρήστης αναζητά είτε ένα συγκεκριμένο έργο είτε το συνολικό κλίμα μιας χρονιάς ή μιας περιόδου, ανατρέχει στον ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΚΑΤΑΛΟΓΟ· αν πάλι θέλει να προσανατολιστεί στην πρωτότυπη παραγωγή, θα προτιμήσει την πρώτη ενότητα, προκειμένου να μην τον αποπροσανατολίζουν οι άλλες κατηγορίες, στις οποίες πάλι μπορεί να καταφύγει επικουρικά.

Για την ταχύτερη ενημέρωση του χρήστη στις περιπτώσεις που γνωρίζει τί ακριβώς αναζητά (π.χ. όλα τα έργα ενός συγγραφέα, ή πόσες φορές δημοσιεύτηκε το τάδε ποίημα, ή ποιο ποίημα αρχίζει με την τάδε λέξη είτε την περιέχει στον τίτλο ή τον πρώτο στίχο-της, κλπ.), τότε συνιστάται να ξεκινήσει αλλιώς:

ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟΥ

Εδώ πρόκειται για ένα είδος γενικού ευρετηρίου, όπου η ταξινόμηση γίνεται με τη μορφή σχάρας, δηλαδή σε πρόγραμμα excel: στο πρώτο κουτάκι βρίσκεται ο συγγραφέας, στο δεύτερο ο τίτλος του εντύπου, στο τρίτο η πόλη όπου τυπώθηκε το έντυπο, στο τέταρτο το είδος του εντύπου, στο πέμπτο η χρονολογία έκδοσης, στο έκτο το μέγεθος, στο έβδομο ο χαρακτηρισμός του εντύπου, στο όγδοο η βιβλιογραφική παραπομπή, στο ένατο ο τύπος δημοσίευσης, στο δέκατο οι σελίδες του εντύπου όπου το συγκεκριμένο ποίημα, στο ενδέκατο ο τίτλος του ποιήματος, στο δωδέκατο ο πρώτος στίχος, στο δέκατο τρίτο η μετρική μορφή του ποιήματος, στο δέκατο τέταρτο ένα μετρικό σχόλιο, στο δέκατο πέμπτο σημειώνεται αν υπάρχει φωτομηχανική αναπαραγωγή, και στο δέκατο έκτο τα οποιαδήποτε γενικά σχόλια.

Ωστόσο ο χρήστης πρέπει να ξέρει ότι ετούτος ο ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ δεν έχει αποκτήσει ακόμη τη οριστική-του μορφή: ορισμένες κατηγορίες (όπως το μέγεθος, τα μετρικά σχόλια είτε η ένδειξη για φωτομηχανική αναπαραγωγή) δεν σημειώθηκαν, ή εντάχθηκαν συνοπτικά στο γενικό σχόλιο)· επίσης κατά τον τελικό έλεγχο διαπιστώθηκε πως κατά τη μηχανογράφηση προέκυψαν αυτόματα κάποια λάθη, που δεν έγινε δυνατό να διορθωθούν όλα (το πιο συχνό: η μετρική μορφή ενός ποιήματος να περάσει στο αμέσως αποκάτω κουτάκι). Επίσης ο κατάλογος αυτός δεν ενσωμάτωσε ποικίλες πληροφορίες που αφορούν γενικότερα κάθε έντυπο (πρωτοσέλιδα, πρόλογοι, αφιερώσεις, παρουσία μη ποιητικών κεμένων, κλπ.). Μια παραβολή των δεδομένων με τον ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΚΑΤΑΛΟΓΟ θα επιτρέψει στον χρήστη να αποκτήσει σαφέστερη εικόνα του κάθε βιβλίου.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Το ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ ξεκίνησε πριν από πολλές δεκαετίες ως ένας απλός δακτυλόγραφος κατάλογος που θα βοηθούσε τον συντάκτη-του στις προσωπικές-του έρευνες. Τον Μάρτιο του 2004 υποβλήθηκε ως πρόταση προγράμματος στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ι.Τ.Ε. και η επεξεργασία-του άρχισε τον επόμενο Μάρτιο 2005 από την μεταπτυχιακή φοιτήτρια κυρία Βασιλική Παλαιοχώρη, η οποία εργάστηκε για έναν χρόνο. Με την αποφοίτησή-της αποχώρησε από το πρόγραμμα, και αντικαταστάθηκε τον Οκτώβριο του 2006 από τον κύριο Παναγιώτη Αντωνόπουλο, υποψήφιο διδάκτορα, ο οποίος εργάσθηκε έως και τον Σεπτέμβριο του 2007 – οι έλεγχοι και οι επεξεργασίες επιμήκυναν τον χρόνο που υπολογίζαμε αρχικά. Από τον Μάιο του 2008 ξεκίνησαν συμπληρωματικές εργασίες που εντάχθηκαν στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης (και χρηματοδοτούνται από αυτό), στις οποίες, εκτός από τον επιστημονικό υπεύθυνο, συμμετείχε η κυρία Ηρώ Βαμβακίδου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια. Ένα μέρος αυτών των εργασιών πρόλαβε να ενταχθεί στους καταλόγους, ένα άλλο θα ενταχθεί, ελπίζουμε εμπλουτισμένο, και με περισσότερες συμμετοχές, αργότερα. Άλλωστε η επιστημονική χρήση του θα αποτελέσει το θέμα του χειμερινού μεταπτυχιακού σεμιναρίου για το ακαδημαϊκό έτος 2008-2009 του Αλέξη Πολίτη.

ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ

Η συντακτική ομάδα ελπίζει ότι οι χρήστες του προγράμματος θα της προτείνουν βελτιώσεις, κενά, διορθώσεις ή παρατηρήσεις ώστε η μελλοντική εμφάνισή-του να γίνει κατά το δυνατόν πληρέστερη

ΕΚΔΟΤΙΚΟΥΠΟΜΝΗΜΑ

δεν αναγράφονται οι κοινόχρηστες

* μετάφραση | ** δίγλωσση έκδ. | ► χφ. | ♠ αρχαιόγλωσσο | & θέατρο | ? αμφίβολο αν έμμετρο | § από δειγματοληψία |☺ βιβλιογραφική πηγή |☻ πληροφορία ή σχόλιο | ◙ φωτομηχανική ανατύπωση | {} ποιήματα γραμμένα από Ευρωπαίους | <| προηγούμενες εκδόσεις | |> μεταγενέστερες εκδόσεις | ©: Α. Πολίτης | ♫: Β. Παλαιοχώρη | ۩: Π. Αντωνόπουλος | ☼: Ηρώ Βαμβακίδου | ∟ υποενότητες του ποιήματος

Συντομογραφημένες παραπομπές

  • ΓΜ: Δημ. Σ. Γκίνης και Βαλ. Γ. Μέξας, Ελληνική βιβιλιογραφία… 1800-1863, Α΄-Γ΄, Αθήνα 1939-1957 (οι προσθήκες, κυρίως στο περιοδικό Ο Ερανιστής, συνοδεύονται από ένα Α πριν την αρίθμηση)
  • Ηλιού: Φιλ. Η. Ηλιού, Ελληνική βιβλιογραφία 1801-1818, Αθήνα 1997
  • Ηλιού ΤΕ4: Τετράδια Εργασίας Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών, 4 (1984)
  • Iliou: Philippe Iliou, «Un projet bibliographique d’É. Legrand: La “Bibliographie Hellénique du XIXe siècle», Byzantinisch-Neugriechischer Jahrbücher, 22 (1977) 17-98
  • Λ.Χ. 1791-1795: Γ. Γ. Λαδάς και Αθ. Ν. Χατζηδήμος, Ελληνική βιβλιογραφία 1791-1795, Αθήνα 1971
  • Δρλ.: Loukia Droulia, Philhellénisme. Ouvrages inspires par la guerre de l’Indépendance grecque 1821-1833. Répertoire bibliographique, Αθήνα 1974
  • Παπαδ. Β.Ι.: Θωμάς Ι. Παπαδόπουλος, Ιονική βιβλιογραφία, Bibliographie Ionienne, Ι-ΙΙΙ, Αθήνα 1998
  • Παπαδ. Ε.Β.: Θωμάς Ι. Παπαδόπουλος, Ελληνική βιβλιογραφία (1544-1863) Προσθήκες -Συμπληρώσεις, Αθήνα 1992
  • Legr.: Émile Legrand, Bibliographie Ionienne, Ι-ΙΙ, Παρίσι 1910
  • Οι συντομογραφίες των βιβλιοθηκών, όπου αναγράφονται, σημειώνονται με κατωφερή στοιχεία. Θεωρήθηκαν ευκολονόητε και δεν σημειώνονται εδώ· κατά βάση ακολουθούνται οι συντομογραφίες του ΓΜ
  • F.: Fauriel, Chants populaires de la Grèce moderne, I-ΙΙ, Παρίσι 1824-1825
  • P.: Arnold Passow, Τραγούδια ρωμαιικά, Αθήνα-Λιψία 1860
  • Χριστοφ.: Η. Χριστοφίδης [επιμ.], Στίχοι ηρωικοί και ερωτικοί . . . , Αίγινα, 1834
ηλεκτρονική διεύθυνση επικοινωνίας: politis@phl.uoc.gr